Tarih Dersleri 1: Modernleşme üzerine

İLBER ORTAYLI: İYİ AKŞAMLAR. BUGÜN BU MODERNLEŞME DEDİĞİMİZ KAVRAMI ELE ALMAK ZORUNDAYIZ. ÇOK TARTIŞILAN BİR KONU KİMSENİN AĞZINDAN DÜŞMÜYOR. AMA İKİ ÜÇ ASIR EVVELİNE KADAR KİMSE MODERNLEŞMEDEN BAHSETMİYORDU. YANİ BU DAHA ÇOK 19.YÜZYIL FRANSIZ FELSEFESİNİ İŞGAL EDEN BİRŞEY. LA FARGUE GİBİ. BİR SÜRÜ TARİFLERİ VAR BUNUN. TIPTAKİ KANSER TEORİSİ KADAR SOSYAL BİLİMLERDE MODERNLEŞME TEORİSİ... ONLARDAN HERALDE BAHSEDECEKSİNİZ. DOĞRUSU SİZİ DİNLEMEK İSTERİM BU KONUDA VE REALİTE NEDİR YANİ BU MODERLEŞEN İMPARATORLUKLAR VAR 18.ASIRDAN BERİ BAROK ÇAĞDAN İTİBAREN RUSYA SONRA OSMANLI İMPARATORLUĞU SONRA İRAN. UZAKTA HİÇ BUNLARLA İLGİSİ GÖRÜNMEYEN BİR JAPONYA VAR. ASLINDA HERKES MODERNLEŞMİŞ AVUSTURYA DA MODERNLEŞMİŞ DEĞİL Mİ? NEDİR BU , BUNUN ÜZERİNDE DURMAK İSTİYORUM. YANİ BU MODERNLEŞMENİN İTİCİ GÜCÜ NE? NÜFUS PATLAMASI MI? GİYECEK - YİYECEK SIKINTISI MI, YOKSA İNSANLAR KITALARA AÇILIYORLAR. PEKİ ONUN GETİRDİĞİ ZENGİNLİK DESEK İSPANYA MI MODERNLEŞMENİN ÖNCÜSÜ OLDU? AMERİKA’NIN GÜMÜŞ VE ALTININI GİTTİLER ALDILAR. BU BİR SORU... NE DERSİNİZ?
FUAT KEYMAN: BANA GÖRE MODERNLEŞMENİN İTİCİ GÜCÜ HEM BİR TARAFTAN SERMAYE ÇAĞI DEDİĞİMİZ TARIMSAL EKONOMİLERDEN PAZAR EKONOMİLERİNE GEÇİŞ VE BU ANLAMDA ELDE EDİLEN BÜYÜK TEKNOLOJİK DEVRİMLER. AMA ÖBÜR TARAFTAN DA DAHA DA ÖNEMLİSİ AKIL DEDİĞİMİZ YANİ BİR TOPLUMUN YÖNETİMİNDE BİR TOPLUMUN HAREKETİNDE BİREY KAVRAMINI AKILLA HAREKET ETTİRMEK , GELENEKLERDEN, DİNDEN...

İLBER ORTAYLI: RASYONEL ADAM DENİYOR.
FUAT KEYMAN: DÜŞÜNEN ADAM DA DEDİĞİMİZ...
İLBER ORTAYLI : TABİ O, YANİ AKIL ÇAĞINI ÇOK ABARTMALI GÖRÜYORUZ. YANİ NORMAL...
FUAT KEYMAN: NORMAL AMA BİR ÖZGÜRLEŞME SAĞLIYOR. GELENEKTEN VE DÜNYEVİ OLARAKTAN, ÖRNEĞİN ALMAN DÜŞÜNÜR FICHTE’NİN SÖYLEDİĞİ “BEN BENİM” YANİ BEN KENDİ AKLIMLA ETRAFIMA ÖZGÜR OLABİLİRİM DİYE...O ANLAMDA BİR TARAFTAN BİR BİREY DEDİĞİMİZ AKILLA HAREKET ETMEK VAR. DİĞER TARAFTAN SERMAYE VAR. FAKAT ÖBÜR TARAFTAN DA ZENGİNLİK VAR. DEVLET DEDİĞİMİZ BİR OLGU DA VAR. ÇÜNKÜ BU BİREY KENDİ GÜCÜNÜN, KENDİ AKLININ BİR KISMINI DEVLETE TRANSFER EDİYOR. O YÜZDEN DE MODERN DEDİĞİMİZ ZAMAN BİR TARAFTAN SERMAYE ZENGİNLİK PAZARI , BİR TARAFTAN BİREYİN OLUŞMASINI KONUŞUYORUZ. ÖBÜR TARAFTAN DA ULUS DEVLET DEDİĞİMİZ BÜROKRASİ DEDİĞİMİZ YANİ BİR TOPLUMUN YÖNETİMİNİ BÜROKRATİK HUKUK TEMELİNDE YAPMAK, ONU KONUŞUYORUZ.
İLBER ORTAYLI: ŞİMDİ ÜÇ TANE ŞEY YAKALADIK. DEMEK Kİ; BİR:TARIM DEVRİMİ. ÇOK ÖNEMLİ BİRŞEY BU YANİ .. ONUN ÜZERİNDE MÜTHİŞ TEORİLER VAR BİLİYORSUNUZ. BU AVRUPA ATI NE ZAMAN TANIDI? YANİ ARAPLAR ENDÜLÜS’E ÇIKTILAR 8.ASRIN BAŞLARINDA . ÇOK KISA BİR SÜREDE PUVATYA’DA YANİ FRANSA İSPANYA ARASINDAKİ YERDE ŞARL MARTEL’Dİ O ZAMAN BİLİYORSUN İLK KAROLENJ İMPARATOR VE ŞARL MARTEL İLE ARAPLAR BİR MUHAREBE YAPTILAR. YENİLDİ ENDÜLÜS ARAPLARI VE AT ORADA TANINDI DENİYOR. HAKİKATEN ATIN ÜZERİNDE BÖYLE ESERLER VAR. O NASIL NALLANIR? MESELA ATI HUSUSİ NALLAMAYI BİLMEK LAZIM ZİRAATTE KULLANMAK İÇİN ÇÜNKÜ...
FUAT KEYMAN: TEKNOLOJİ SAĞLIYOR.
İLBER ORTAYLI: BİZİM AKDENİZ TOPLUMLARININ VE ORTADOĞUNUN TANIMADIĞI BİRŞEY ATIN ÇEKTİĞİ AĞIR PULLUK VE ONU NE YAPIYOR AVRUPA TOPRAĞINDA, BEREKETİ ARTIRIYOR, ZENGİNLEŞTİRME BAŞLIYOR. BİRKAÇ ASIR SONRA ZENGİNLEŞEN AVRUPA’NIN -KAPİTALİZM DİORSUN YA-KAPİTALİZMİN RASYONALİSTLEŞMESİNE MUHASEBE .MUZAHAF MUHASEBE USULÜ, ÇİFT TARAFLI MUHASEBE USULÜNÜ KİM BULDU? FRANSIZKEN RAHİPLER YANİ TEMİZ HIRİSTİYAN BULUŞU...
FUAT KEYMAN: O ALANDA ASLINDA DİNSEL ALANIN DA İÇSEL DÖNÜŞÜMÜ VAR. ZATEN BİREY VE SEKÜLERLİK DEDİĞİMİZ BUGÜN LAİKLİK DEDİĞİMİZ OLAY DA DİNSEL OLANIN KENDİ İÇ DÖNÜŞÜMÜNDEN ÇIKIYOR. O YÜZDEN DE ESASINDA BUGÜN TÜRKİYE’DE ACABA BU OLABİLİR Mİ DİYE TARTIŞIYORUZ...
İLBER ORTAYLI: ZATEN İLK YAZI BİLİNEN MEZOPOTAMPA’DA CEMDEN NASR DİYE NİTELEDİĞİMİZ ÇÜNKÜ YAZI OKUNAMIYOR. KAZIDAN ÇIKAN TABLETLER OKUNAMIYOR. PİKTOGRAFİK YAZI VE URUK ŞEHRİNİN DÖRDÜNCÜ ALT KATMANINDAN ÇIKAN YAZITLAR BUNLAR. BURADAKİ KAYITLARI RAHİPLER TUTTU. NİYE TUTTU? MABEDE GELEN TAHILI KAYDETMEK İÇİN ...ORDA DEMEK Kİ BÖYLE DİNİN DIŞINDA RASYONELLEŞMİŞ BİR TÜCCAR BİR BÜROKRAT DİYE BİR ŞEY SÖZ KONUSU DEĞİL ASLINDA. ÇOK İLGİNÇ BU...
FUAT KEYMAN: UZUN DÖNEMDE BU BİR DÖNÜŞÜM SAĞLIYOR ASLINDA , YANİ ÇOK KISA OLARAK SAĞLANAN BİR DÖNÜŞ DEĞİL.
İLBER ORTAYLI: İKİNCİSİ NE OLUYOR DEMEK Kİ BU ZENGİNLEŞME SONUNDA, ORTAYA KAYIT SİSTEMLERİNİ İYİ BİLEN AKILLICA YÖNETEN RASYONEL BİR BÜROKRASİ ÇIKIYOR. O BÜROKRASİNİN HERALDE İHTİYACI OLAN EN ÖNDE İHTİYACI OLAN ŞEY ETRAFINDAKİ MİLLETİN KONUŞTUĞU DİL, YANİ ARTIK LATİNCE KAYIT TUTAN BİR BÜROKRAT PEK MAKBUL OLAMAZ. NE OLUYOR O ZAMAN BİR MİLLİLEŞME Mİ BAŞLIYOR?
FUAT KEYMAN: MİLLİLEŞME BAŞLIYOR. FAKAT BUNA EK OLARAK ŞUNU DA SÖYLEMEK LAZIM, BİR TARAFTAN BİREY BU DİNSEL ALANIN SEKÜLERLEŞMESİ , DÖNÜŞÜMÜYLE BİREY ORTAYA ÇIKARKEN ÖBÜR TARAFTAN DA BÜROKRASİNİN ORTAYA ÇIKMASI BENCE MODERNLİĞİN EN ÖNEMLİ ÖZELLİĞİNİ ORTAYA KOYUYOR. BİR TARAFTAN BİREY DİYORUZ FAKAT ÖBÜR TARAFTAN DEVELETE TEBA OLUYOR. YANİ BİR TARAFTAN ÖZGÜRLEŞİYOR AMA ÖBÜR TARAFTAN DEVLETLE DE BÜROKRASİYLE DE HEP BİR KENDİSİNİN...
İLBER ORTAYLI: ÇÜNKÜ DEVLETSİZ TOPLUM OLMAZ .. ÖNEMLİ OLAN KANUN VE NİZAMDIR. ŞİMDİ BAK AVRUPA ZİHNİYETİNDE ÇOK FARKLI BİRŞEY, BİZ NE DERİZ DEVLET BABA YOK DEVLET ANA, YOK İŞTE KERİM DEVLET, ALLAH DEVLETE MİLLETE ZEVAL VERMESİN, ŞARKTA BÖYLE BİR DEVLETTİR GİDER, ALLAH HÜKÜMETİ KORUSUN, DEVLETİ VE BİZDEN UZAK TUTSUN MESELA DEVLET DEDİĞİN NEDİR? BUNLARI DİYEN ADAMLAR BİZDEN ÇOK DAHA FAZLA DEVLETSEVER. YANİ ÇOK DAHA FAZLA KANUNA , NİZAMA , POLİSE FALAN ÖNEM VEREN YANİ ÇOK ÖNEMLİ BU DEMEK Kİ...
FUAT KEYMAN: TABİ ZATEN MODERNLEŞMEYİ ULUS DEVLETSİZ DÜŞÜNMEK , BÜROKRASİSİZ DÜŞÜNMEK MÜMKÜN DEĞİL, ZATEN MAX WEBER’İN DE MEŞHUR “DEMİRKAFES”İ BİR TARAFTAN BİZ GELENEKTEN ÖZGÜRLEŞİYORUZ AMA ÖBÜR TARAFTAN DEVLETLE GİRDİĞİMİZ İLİŞKİLERDE YASALARLA ARAMIZDAKİ İLİŞKİYİ KURACAĞIMIZ İÇİN ETRAFINDA DÖNÜYORUZ. O YÜZDEN DE ESASINDA SÖYLEDİĞİNİZ ÇOK DOĞRU ÇÜNKÜ SANKİ DOĞU TOPLUMLARINDA DEVLET ÇOK GÜÇLÜDÜR, BATI TOPLUMLARINDA ZAYIFTIR DERKEN ESASINDA TÜM MODERNLEŞME TARİHİ VE TÜM ULUS DEVLET TARİHİ DE ... AMA BUNA KARŞI TABİ BİRAZ EVVEL KONUŞTUĞUMUZ BU BİLİMSELLİK, BU RASYONALİTE , ONA KARŞI BU MÜCADELE DEVLETE KARŞI MÜCADELEYİ GETİRDİĞİ İÇİN, ÖRNEĞİN KANT...
İLBER ORTAYLI: AMA DEVLET, DEVLET OLARAK DURUYOR ORTADA KUVVETLENİYOR.
FUAT KEYMAN: KUVVETLENİYOR FAKAT SİZ DE BUNA KARŞI KUVVETLENMEK İSTİYORSUNUZ...
İLBER ORTAYLI: BAŞKA BİR HİYERARŞİYİ YIKIYORLAR. NEDİR O? KİLİSE , ÇOK ÖNEMLİ BİRŞEY ŞARKTA OLMAYAN BİRŞEY , ÇÜNKÜ ŞARK TOPLUMLARI YAHUDİ VE MÜSLÜMAN VE ARADA HIRİSTİYANLIK DA GİRMİŞ FAKAT KİLİSE ORADA MÜSTAKİL BİR HİYERARŞİ BİR ORGAN OLAMAMIŞ YANİ BİZANS’TA NE OLUYOR? PATRİĞİ İMPARATOR TAYİN EDİYOR VE ONUN TANIMASI ÖNEMLİ. BÖYLE BİR YERLERDE KİLİSE ÖNEMLİ DEĞİL BURDA BATIDA KİLİSE ÖNEMLİ YANİ BATI NEDİR , KİLİSE TANRININ DEVLETİDİR. HAKİKİ DEVLET ODUR. ÖBÜR DEVLET LAFTIR O EHVEN-İ ŞERDİR.
FUAT KEYMAN: BİR TARAFTAN DEVLET VARKEN ÖBÜR TARAFTAN SEKÜLERLİK LAİKLİK DEDİĞİMİZ ŞEY KİLİSEYE KARŞI MÜCADELE İÇİNDE DİNİN KENDİ TRANSFORMASYONU.
İLBER ORTAYLI: DİN O ZAMAN ERİYOR BÜYÜK ÖLÇÜDE.
FUAT KEYMAN: ORTA ÇAĞDAN MODERNE GEÇİŞTE ESASINDA BU BİREY KAVRAMININ ORTAYA ÇIKMASI BU KİLİSE İÇİNDEKİ DİNSEL...
İLBER ORTAYLI: YANİ ORADA DEĞİŞİYOR PEKİ KİLİSE GİDİYOR.PEKİ BU BİREYİN HAYATINDA BUNUN HİÇ ETKİSİ YOK MU? VAR GALİBA.YANİ ŞİMDİ BATILI İNSAN KİLİSEYİ SEVMİYOR AMA KİLİSE ONUN KAFASINI ŞEKİLLENDİRMİŞ.ÇÜNKÜ EĞİTİM KİLİSENİNDİ. BUNU KISKANÇLIKLA KORUDU VE O EĞİTİMLE İNSANLARI KENDİNE GÖRE ŞEKİLLENDİRDİ.DÜNYAYA ONA GÖRE BAKIYORLAR. BUNA GÖRE TARİH BİLİYORLAR. BUNA GÖRE DÜNYAYI YORUMLUYORLAR. BELKİ ADAM KİLİSEYE HİÇ GİTMİYOR, BELKİ RAHİPLERDEN DE NEFRET EDİYOR AMA ÖZÜNDE HIRİSTİYAN.
FUAT KEYMAN: AMA BURADA BİR ELEŞTİRİ YAPIYORSUNUZ. ÇÜNKÜ ÖRNEĞİN BUGÜNKÜ DÜNYADA DİNİN ROLÜNÜ TARTIŞIRKEN MODERNLİK BİZE ŞÖYLE BİR SÖZ VERİYOR. SİZ MODERN OLDUKÇA AKILLA HAREKET ETTİKÇE YAŞAMINIZDA DİNİN DE ROLÜ AZALACAKTIR DİYE. HALBUKİ TAM DA SİZİN SÖYLEDİĞİNİZ GİBİ OLDUĞU İÇİN ZATEN BİZ MODERNLEŞİYORUZ FAKAT DİNİN YERİ HİÇBİR ZAMAN AZALMIYOR.
İLBER ORTAYLI: BEN BÖYLE MARKSİSTLER BİLİYORUM. KENDİ CEMİYETİNİ TAHLİL EDERKEN HİÇ DİNLE UĞRAŞMIYOR. FAKAT İŞ BİZİ TAHLİLE GELDİ Mİ İSLAMDA BU NEDİR DİYOR. MARKSİZMDE BÖYLE BİR PARADİGMA VAR MI DİYORSUN MESELA YANİ BÖYLE BİR -PARADİGMANIN BİLİYORSUNUZ. ÖRNEK ASLINDA YUNANCADAN GELİYOR. BÖYLE BİR ELE ALIŞ TARZI VAR MI ACABA DİYORSUN? HAYIR, BİZE GELİNCE BÖYLE BAKIYOR. BU ÇOK ÖNEMLİ BUGÜNKÜ DÜNYADAKİ BELKİ DE ÇATIŞMALARIN TEMELİNDE BU YATIYOR. KAFANIN BİÇİMLENMESİ.
FUAT KEYMAN: İŞTE O MODERNLİK ESASINDA BENCE İNSANI BİR TARAFTAN BİREY TEMELİNDE ÖZGÜRLÜK VERİRKEN ÖBÜR TARAFTAN BÜROKRASİYLE İLİŞKİN SENİ O WEBER’İN SÖYLEDİĞİ GİBİ ALTIN KAFESE SOKTUĞU İÇİN SENİN BUNA KARŞI BİR MÜCADELE ETMEN LAZIM. BENCE O MÜCADELEDE HER ZAMAN DİN OLAYI SANA BİR AİDİYET DUYGUSU YARATIYOR. BU YÜZDEN DE MODERNLEŞMEK RASYONELLİĞİN ARTMASI HİÇBİR ZAMAN DİNİN ROLÜNÜN AZALMASI ANLAMINA GELMİYOR. BİR DE TABİ BİZDEN FARKLI OLARAK SİZİN DE SÖYLEDİĞİNİZ GİBİ DİNSEL YAPININ İÇSEL DÖNÜŞÜMLERİ DE ESASINDA BİREYİ BU RASYONELLİĞE VURDUĞUMUZ ZAMAN İSTATİSTİĞE İŞTE....
İLBER ORTAYLI: ŞİMDİ NE OLUYOR BURADA? BU GAYET GÜZEL. BİR TEMELİNİ KOYDUK BUNUN.ŞİMDİ NE VAR?YANİ BU BÖYLE BİRŞEY BATIDA CEREYAN EDİYOR.GÖRÜYORUZ İŞTE ŞEHİRLER ORTAYA ÇIKIYOR.BUNUN EN MÜHİM ŞEYİ NEDİR? HUKUK TEMELİNDE KONTRAT. MESELA ŞEHİRLİLİK HEMŞEHRİLİK NE DEMEK , TOPTAN YEMİN ETMEK BİR KONTRAT YAPIYORSUN. BU YEMİNE KİM KATILMIYOR? YAHUDİLERLE PAPAZLAR.YAHUDİLER HIRİSTİYAN OLMADIKLARI İÇİN İNCİL’LE YEMİN ETMİYORLAR ÖBÜRLERİNİN DE KENDİ KANUN VE YEMİNLERİ VAR. BİZDE BU UMUMİ KURALLAR MESELESİ...ÇOK İLGİNÇ BİRŞEY BU , TABİ YAHUDİ TOPLUMU SONRADAN BATININ İÇİNE GİRİP, BURADA ERİYİP YAŞADIĞI İÇİN BELKİ ÇOK DEVAM ETMEDİ AMA BU BİR ŞERİAT MESELESİDİR. TANRI TAYİN EDER DÜZENİ, BUNA DİKKAT EDİLİR YANİ BUNA DİKKAT EDİLİR DEDİĞİN ZAMAN BUNUN RASYONELİ BUDUR.YANİ ŞERİAT ODUR İŞTE.
FUAT KEYMAN: TÜRKİYE BAĞLAMINDA BAKTIĞIMIZ ZAMAN HER NE KADAR BİR MODERNLEŞME SÜRECİ VAR GENÇ OSMANLIDAN, CUMHURİYETLE ULUS DEVLET TEMELİNDE FAKAT BİR TÜRLÜ BU KONTRAT ANLAYIŞI, BU SÖZLEŞME ANLAYIŞI NE BİREYLER ARASI SÖZLEŞMENİN NE DE DEVLETLE TOPLUM ARASINDAKİ SÖZLEŞME TÜRKİYE’DE YERLEŞMİYOR. O YÜZDEN DE HER OLAYA BAKTIĞIMIZ ZAMAN İŞTE BURADA BİR MODERNLEŞMEMİZ VAR AMA BİRAZ ÇARPIK BİR MODERNLEŞME ÇÜNKÜ OLAYA BAKTIĞIMIZ ZAMAN...
İLBER ORTAYLI: BU KONTRAT DÜZENİ OLMAYINCA RESMEN HİYERARŞİ DE YOK. YANİ BU TOPLUMDA...
FUAT KEYMAN: HERKES HAK İSTİYOR AMA...
İLBER ORTAYLI: BU TOPLUMDA VEZİR-İ AZAM NEDİR? VEZİR-İ AZAMDIR. PEKİ BUNUN ÇOCUKLARI NE OLUR? HİÇBİRŞEY OLMAZ. OLMAZ YANİ EĞER BİREYSEL KABİLİYETİ YOKSA , ORAYA GELECEK YENİDEN, PEK DE NADİR OLUR BU ZATEN. BİR AİLEDEN İKİ BAŞBAKAN ÇIKMASI MÜMKÜN DEĞİLDİR ÇOK KESKİN REKABET OLAN YERDE.
FUAT KEYMAN: AİLE İÇİ REKABET DEĞİL Mİ?
İLBER ORTAYLI: AİLE İÇİ, KESKİN REKABET OLAN BİR YERDE BİR BAŞKASI GELİP O OTURUR, ÖYLE BAŞBAKANIN OĞLU BAŞBAKAN İSTİSNAİ BİR OLAYDIR.ÇOK İSTİSNAİDİR VE İSTENMEZ.BERMEKİLER’İN BAŞINA GELENİ BİLİYORSUN.SOKULLU AİLESİ İÇİN SÖZ KONUSU OLMADI BU VE KESİLDİ. NEVŞEHİRLİ İBRAHİM PAŞA İÇİN VE BİTTİ BU İŞ.
FUAT KEYMAN: AMA CUMHURİYETLE BİRLİKTE DE YANİ ULUS DEVLET TEMELLİ...
İLBER ORTAYLI: BİR NEPOTİZM VAR AMA BAŞTA NORMAL BİR EĞİLİM.YANİ YEĞENİ,TORUNU, ÇOCUĞU TUTMA, BİR YERLERE GETİRME BU BAŞLIYOR ARTIK. AMA BURADA MODERNLEŞME BİZDE NE BİR HUKUKİ NE BİR FELSEFİ YAKLAŞIM. YANİ KİMSE BÖYLE ŞEYLER KONUŞUP DA MODERNLEŞMİYOR.
FUAT KEYMAN: AMA İŞTE BENCE BATILILAŞMA SÜRECİ OLMAKLA BİRLİKTE TÜRKİYE’DE BU BATILILAŞMA DEDİĞİMİZ ŞEY TÜRKİYE’YE SÖZLEŞME KÜLTÜRÜNÜ YADA SÖZLEŞME OLGUSUNU GETİRMİYOR.
İLBER ORTAYLI: BAŞKA ŞEKİLDE GELİYOR, NİYE? YAŞAMAK İÇİN GELİYOR.BU BİZİM Mİ SIRF DERDİMİZ? HAYIR RUSYA’NIN DA AYNI ŞEYİ VAR. YANİ BİZ ASKERİ MODERNLEŞMEYLE ARTIK ÇOK SON SAFHADA BAZI ŞEYLERE GİREN ADAMIZ.YANİ POZİTİF BİR BİLİM MERAKIYLA FALAN DEĞİL MÜHENDİSLİKLE ORAYA GİRİYORUZ.EFENDİME SÖYLEYİM ASKERLİĞİN GEREKTİRDİĞİ TIPLA, VETERİNERLİKLE GİRİYORUZ VE HERŞEYE ÖYLE BAŞLIYORUZ. YANİ MALİYEYE DE ÖYLE BAŞLIYORUZ, GİDERAYAK İDAREYE DE VE İKİ ASIRDA BUNLAR İŞTE BU SAFHAYA GİRMEK İÇİN ZORLANAN TOPLUMLAR ÇOK ENTERESAN.
FUAT KEYMAN: AMA İŞTE ORADA DA BU SOSYAL ETHOS DEDİĞİMİZ YANİ GÜNLÜK YAŞAMDA BU BİREYİN OLUŞMASI, GÜNLÜK YAŞAMDA BU KONTRATIN OLUŞMASI GÜNLÜK YAŞAMDA İNSANLARIN SORUMLULUKLAR VE ÖZGÜRLÜKLERİ BERABER DÜŞÜNMELERİ GİBİ BİR ANLAYIŞ MALESEF DOĞMUYOR. YANİ CUMHURİYET YUKARIDAN AŞAĞIYA YADA RUSYA’DA YUKARIDAN AŞAĞIYA DOĞRU TOPLUMU DÖNÜŞTÜRMEK İSTEDİĞİN ZAMAN İLERDE BİR KONTRAT KURULACAK.
İLBER ORTAYLI: AMA BİZDE TOPLUMU ZATEN DÖNÜŞTÜRME ŞEYLE BAŞLAMADI DEĞİL Mİ, CUMHURİYETLE BAŞLAMADI DEĞİL Mİ?
FUAT KEYMAN: EVVELDEN BAŞLAMIŞTI.
İLBER ORTAYLI: II.MAHMUT...VA DAHA EVVELİ AMA II.MAHMUT EN TİPİĞİ.TÜRKİYE’NİN BÜYÜK PETRO’SU O.
FUAT KEYMAN: AMA BİR ULUS DEVLET OLAYI VAR CUMHURİYET İLE BİRLİKTE.
İLBER ORTAYLI: ULUSLAŞMA MERAKI ARTIK ONUN ADI KONUYOR.
FUAT KEYMAN: BİR UFAK KIRILMA VAR. SÜREKLİLİK VAR.
İLBER ORTAYLI: ADI KONUYOR. ŞİMDİ CEVDET PAŞA ÇOK AKILLI BİR ADAM VE DEDİ Kİ BİLİYORSUNUZ Kİ PETRO STRELİSTLERİ -TÜFEKÇİLERİ- KALDIRDI ORTADAN, BİR NEVİ KAPIKULU ASKERİ İSYAN ETTİ VE YOK ETTİLER ORTADAN, YOK ETTİ ONLARI. BİZDE DE YENİÇERİ OCAĞI’NIN 1826’DA KALDIRILMASI . MUKAYESE YAPIYOR BU STRELİSTLER DİYOR, RUSYA’NIN SIRTINDA BİR URDU DİYOR, BUNLAR KALDIRILDI. TABİ SANCILI OLDU AMA DİYOR BU BİTTİ HAYAT DEVAM ETTİ. AMA BİZİMKİLER KALBİMİZDE BİR SERETANDI DİYOR.SERETAN DEMEK KANSER DEMEK. O DİYOR AYIKLANINCA HERŞEY DEĞİŞTİ. DOĞRUDUR ÇÜNKÜ BAKIYOR ASAYİŞ İŞLERİ ONLARIN,MALİ KOLLUK GÖREVİ ONLARIN AKLA HAYALE GELMEYECEK, YANİ MİMARİ İŞLERİ.... DOLAYISIYLA BÜTÜN CEMİYET SARSILDI.ÇOK HOŞ BİR TAHLİL BU AMA TABİ Kİ ÇOK ÖNEMLİ BİRŞEY ASKERİ BİR REFORMLA BAŞLIYOR İKİ TOPLUM DA YAŞAMAK İÇİN VE ONUN BEDELİNİ ÖDÜYORLAR.ÇOK UZUN BİRŞEY BU, ÖBÜR BİLİMLERE YAKLAŞMALARI BİLE ONDAN. ŞURASI BİR GERÇEK TÜRKİYE TIPKI RUSYA GİBİ ÇOK PAHALI BİR MODERNLEŞME DENEYİMİNDEN GEÇTİ. BU ZARURİYDİ VE BUNLAR ASKERİ TOPLUMLAR.
FUAT KEYMAN: AMA İŞTE O ANLAMDA MODERNLEŞMESİ HIZLI MODERNLEŞME İŞTE, ÇAĞDAŞ MEDENİYET SEVİYESİNE ULAŞMA GİBİ ÖZLEMLER OLMAKLA BİRLİKTE TAM DA O ORTAK NOKTADAN YANİ ASKERİ TEMELDE BİR REFORM HAREKETİ OLDUĞU İÇİN BUNUN TOPLUMSAL İZDÜŞÜMÜ BATIDAN BİRAZ FARKLI OLARAK BU TOPLUMSAL SÖZLEŞME DEDİĞİMİZ KÜLTÜRÜ...
İLBER ORTAYLI: KÜLTÜRÜ DEĞİL DAHA FAZLA BİR ŞEY MOD DEĞİŞTİRME BU KİP DEĞİŞTİRME HAYATIN YAŞANIŞ BİÇİMİNİ TARZINI DEĞİŞTİRME İŞİDİR. ÇOK ENTERESAN BİRŞEYDİR BUNUN ADI DA KOLAY KONAMAZ ASLINDA TARTIŞIR OTURURUZ. BİZ TARTIŞTIĞIMIZ GİBİ ONLAR DA TARTIŞIYOR. NE DEMİŞ TYUTÇEV; MEŞHUR ŞAİR RUSYA İÇİN “RUSYA AKILLA ANLAŞILMAZ ARŞINLA DA ÖLÇÜLMEZ, RUSYA’NIN BAMBAŞKA BİR GELİŞMESİ VAR ONA SADECE İNANILIR,İMAN EDİLİR ” BUNU SÖYLÜYOR ADAM DÜŞÜNÜNÜZ 19.YÜZYIL SONUNDAKİ BÜYÜK ŞAİR HALA BUNU SÖYLÜYOR. BU BENZER TARTIŞMALAR BİZDE DE VAR.
İLBER ORTAYLI: ŞİMDİ ÇOK MÜHİM BİRŞEY VAR. DEMEK Kİ AŞAĞI YUKARI 17.ASRIN SONUNDA BÜYÜK PETRO ASRIYLA ÇOK RİJİT BİR ŞEKİLDE... ADAM DÜŞÜN AVRUPAYA GİDİP OTURUYOR TAHSİL YAPAR GİBİ ÇAR. GEMİCİLİK ÖĞRENİYOR, KALFA DİPLOMASI ALIYOR, GEZİYOR MAHİYETİYLE, HERŞEYİ TETKİK EDİYOR.TABİ ÜSTÜNDEN GAYET KANLI OLAYLAR VAR OĞLUNU ÖLDÜRMEK DAHİL BİLİYORSUN VELİAHT ALEKSEY PETROVİÇ, BABA TARAFI HEM DE İŞKENCE İLE ÖLDÜRÜLDÜ.NEDENİ NE? NEDENİ AVRUPA HÜKÜMDARLARIYLA MEKTUPLAŞMAK. HALBUKİ BU İŞİ BİRAZ MASUMANE 3.SELİM DE YAPTI VELİAHTKEN,16.LOUIS İLE MEKTUPLAŞTI AMA AMCASI 1.ABDÜLHAMİD ÇOK ŞEY BİR ADAMDI.MUNİS BİR ADAMDI VE BUNU HOŞ GÖRDÜ.ŞİMDİ BİR DE 2.MAHMUT’U DÜŞÜN. NE KADAR RİJİT TASVİRLER TABİ RESMİ VAKAYİNAMELERİN DIŞINDA SON DERECE KANLI OLAYLAR VAR.BU PAHALIYA MAL OLAN DEVRİMLERLE İKİ ÜLKE VAR.BİR ASIR FARK VAR AMA ÖYLE BİR GÜNDE OLMUYOR İHTİLALLER. 2.MAHMUT’UN DA VAR PETRO’NUN DA EVVELİ VAR.NEDİR BU? VE BAMBAŞKA BİR ÜLKE VAR UZAKTA JAPONYA.ORADA ÖYLE DEĞİL GÖRÜNÜM.İRAN’I ŞİMDİ ELE ALMIYORUZ O DAHA BAŞKA BİRŞEY AMA KÜLTÜR BAKIMINDAN ÇOK ÖNEMLİ. BATILILAŞMA TABİ ÇOK ÖNEMLİ ORADA DA.MODERNLEŞMENİN ADI NE İRAN’DA BİLİYOR MUSUN? GARPZEDEGİ.. YANİ DEPREMZEDE GİBİ, FELAKETZEDE GİBİ GARPZEDE...
FUAT KEYMAN: O DA ŞURADAN KAYNAKLANIYOR GALİBA,BU SON DÖNEMLERDE BANA DA İLGİNÇ GELEN BİR GELİŞME DAHA EVVELDEN BİZ BATILILAŞMA İLE MODERNLEŞMEYİ AYNI ŞEY GİBİ DÜŞÜNÜYORUZ VE BUNUN KÜRESELLEŞTİĞİNİ GÖRÜYORUZ.BÖYLE BİR KÜRESEL DÜZEYDE BATILILAŞMA GİBİ İŞTE BİR KAPİTALİZM ULUS DEVLETLER FALAN. FAKAT SON DÖNEMLERDE GİDEREK MODERNLEŞEN FAKAT BATILILAŞMAYAN DAHA DOĞRUSU O TAM ZİYA GÖKALP’TE OLAN KÜLTÜR MEDENİYET AYRIMINDAN...
İLBER ORTAYLI: BÖYLE BİR AYRIMA İHTİYAÇ DUYUYOR KURTULMAK İÇİN ...
FUAT KEYMAN: VE ÖRNEĞİN JAPONYA KAPİTALİZMİ KORKUNÇ KÜRESEL FAKAT BİREY TEMELİNDE YAPMIYOR BUNU.ÖRNEĞİN ÇİN KAPİTALİZMİ KORKUNÇ KÜRESEL FAKAT BUNU BİREY TEMELİNDE YAPMIYOR.BİRAZ DEĞİŞİK ÖRNEĞİ İRAN MODERNLEŞMESİ. FELSEFESİ OLAN BİR ÜLKE FAKAT BİREY OLMUYOR. DİNİN DAHA GÜÇLÜ OLDUĞU , DEVLETİN OLDUĞU ŞİMDİ O YÜZDEN DE SANKİ BÖYLE BİR KÜRESEL KAYMA GİBİ BİRŞEY VAR.EVVELDEN BİZİM KONUŞTUĞUMUZ 2.MAHMUT’LARDAN CUMHURİYET DÖNEMİNE KADAR OLAN ,İÇEREN HATTA RUSYA’YI DA, NE DEDİK TÜRKİYE’Yİ BİR ASKERİ REFORM TEMELİNDEN OLUŞAN BİR SÜREÇTİR.DAHA ÇOK ÜLKE ULUS DEVLETİ KABUL EDİYOR.DAHA ÇOK ÜLKE KAPİTALİZMİ KABUL EDİYOR. FAKAT BU BİREY DEDİĞİMİZ ŞEY YANİ ÖZGÜRLEŞME AKILLA HAREKET ETMEK,DÜNYEVİLEŞMEKLE ACABA BÖYLE Mİ OLMASI LAZIM YOKSA BİR GELENEK TEMELİNDE Mİ OLMASI LAZIM, BÖYLE Mİ OLMASI LAZIM YOKSA BİR CEMAAT TOPLUM TEMELİNDE Mİ OLMASI LAZIM. MESELA JAPONYA İŞTE BUNU İLGİNÇ BİR ŞEKİLDE HEM GELENEĞE BAĞLILIK FAKAT AŞIRI KAPİTALİSTLEŞME OLARAK GÖSTERİYOR.
İLBER ORTAYLI: ÇOK ENTERESAN BİR ÜLKE O.ŞİMDİ BİZ HEPİMİZ 19.ASRIN ORTASI FALAN FİLAN DİYE NE ALAKASI VAR. 18.ASIRDA DÜNYADA EN ÇOK OKUMA YAZMA BİLEN ÜLKE JAPONYA.YÜZDE OTUZ KADINLAR DÜŞÜN O ACAYİP YAZIYLA, YÜZDE 40 ERKEKLER OKUMA YAZMA BİLİYOR. BÖYLE BİR RAKAM YOK YANİ İNGİLTERE’DE MESELA SANAYİLEŞMENİN ANASI İNGİLTERE “LEADING INDUSTRIALISM”...
FUAT KEYMAN:YOK ÖYLE BİR RAKAM
İLBER ORTAYLI: YOK.ÇOK ENTERESAN YANİ.
FUAT KEYMAN: İŞTE O YÜZDEN DE BİREY TEMELLİ DÜŞÜNMEDE EĞER OKUMA İSE EĞER TOPLUMU DÖNÜŞTÜRMEYSE İLLA Kİ BİREYİ GEREKLİ KILMIYOR BENCE.JAPONYA ÖRNEĞİ OKUMA YAZMA ORANI YÜKSEK OLAN DAHA GELENEKÇİ...
İLBER ORTAYLI: MESELA GRUPLAR YOKTUR OTURUP BİLMEM NE YAPAN KİLİSE GRUPLARI YOKTUR.
FUAT KEYMAN: ŞİMDİ BAZEN ALTERNATİF MODEL DE DENİYOR EVET BİZ KAPİTALİST...
İLBER ORTAYLI: JAPONLARIN GAZETELERİ BİRDENBİRE MİLYONLA SATAN BÜYÜK ORGANLAR AMA MESELA İNGİLTERE’DE ÇOK DAHA EVVELDEN KIRLARDA BİLE GAZETE ÇIKIYOR EN BASİT OLAYLARI KONU EDİNEN. AYKUT KANSU VARDI,BURDAN KAÇAN BİR YENİÇERİNİN İNGİLTERE’DEKİ HAYATINI TAKİP EDİYOR. BASİT BİR YENİÇERİ. BURDAN NASIL KAÇTI ORASI KARANLIK. BURADAKİ BİYOGRAFİYİ TAKİP EDEMİYOR. İNGİLTERE’DE SEFİL KİTLENİN ÜYESİ OLUYOR ÜSTELİK BİR KADINLA DA EVLENİYOR. ÇOCUKLARI FALAN OLUYOR. ŞEHİRDEN ŞEHİRE EKMEK ARAMAK İÇİN GEZİNEN BİR KİTLE 18.ASIRDA ONLARDAN ...VALLAHİ ADAMIN BİYOGRAFİSİNİ DAHA İYİ TAKİP EDİYOR ÇÜNKÜ İŞTE O LOKAL GAZETELERE BAKIYOR, YARDIM CEMİYETLERİNİN BÜLTENLERİNE FALAN ORADA İSMİNE RASTLIYOR.ŞİMDİ BU DEMEK ENFORMASYONUN AKTIĞI BİR CEMİYET. ÖBÜRÜ OKUMA YAZMA BİLİYOR. ARADA BİR FARK VAR DEMEK BAZI ŞEYLER VAR, BAZI KURUMLAR VAR.ONLARI ANLAMAK LAZIM MODERNLEŞMEDE YANİ MESELA TÜRK MODERNLEŞMESİ.18.ASIRDA MATBAA KULLANIYORSUN DOĞRU DÜRÜST KİTAP BASAMIYORSUN HEPSİ ANTİKADIR BUGÜN.19. YÜZYILDA BİRDEN BİR PATLAMA VAR BİZİM TOPLUMA GÖRE . MESELA RUSYA BİLE 16.ASIRDA MATBAAYI KULLANDIK DİYOR HEYKELİ VAR ADAMIN.GÜZEL DE NE BASTIN HİÇ BİRŞEY, YANİ ANCAK 18.ASIR PETRO’DAN SONRADIR...18.ASIR RUSYA’SI...BU DEMEK Kİ NE VERİYOR?NASIL DEĞİŞTİRİYOR? BU DEĞİŞTİRME DE ÇOK GÜLE OYNAYA DEĞİL YANİ.ALLAH İNGİLTERE’NİN MODERNLEŞMESİNİ GÖSTERMESİN YANİ O GÜNEŞ BATMAYAN İMPARATORLUĞUN HALKI NELER ÇEKMİŞTİR O KIRSAL BÖLGELERİN ÇÖZÜMÜ....AMA BİLİYOR MUSUNUZ O BİR BİLİNÇ KONUSU. BİZİM TANZİMATÇILAR İNGİLTERE’Yİ TANIDIKLARI İÇİN ÖDLERİ KOPARDI. YANİ O İNGİLİZ HALKININ O KÖYLERİN BOŞALMASI, SEFALET. LONDRA HALKININ BÜYÜK ÇOĞUNLUĞU KRİMİNALDİ BİLİYORSUN .YANİ ONU YAŞAMAMAK İÇİN NE LAZIMSA YAPTILAR.
FUAT KEYMAN: O YÜZDEN O MODERNLEŞME BİR İÇSEL ELEŞTRİ DE GETİRİYOR.MODERNLEŞMEDE MODERN İYİDİR, ÖBÜRSÜ KÖTÜDÜR DEĞİL.
İLBER ORTAYLI: BENCE TÜRK MODERNLEŞMESİNE İLK DEFA BU SİZİN DEDİĞİNİZ AÇIDAN ENDİŞEYLE İKİRCİKLENMEYİ, İKİLİĞİNİ TRAGEDYAYI TARTIŞARAK YANİ TRAJİK OLAN ÇÖZÜLMEZDİR ÇÜNKÜ. TRAJİK ÇÖZÜLMEZ OLANDIR BİLİYORSUN. BÖYLE BAKAN BİR REŞAT NURİ. “YAPRAK DÖKÜMÜ” İLGİNÇ VE BU YAPRAK DÖKÜMÜ PİYESLEŞTİRİLDİ YANİ TİYATROYA ADAPTE EDİLDİ. ŞİMDİ O VAKTE KADAR DARÜLBEDAYİ’DE BİR OYUN ÜÇ VAKTE KADAR GİDİYOR DÖRT SEANS GİDİYOR BEŞİ BULMUYOR. O YÜZDEN EZBER YOK FALAN KENDİNE GÖRE YÖNTEMLER. YAPRAK DÖKÜMÜ KÜT DİYE YÜZÜ DEVİRDİ. GÖRÜLMEMİŞ BİR OLAY.
FUAT KEYMAN: ÇÜNKÜ O İÇSEL ELEŞTİRİ.
İLBER ORTAYLI: İÇSEL ELEŞTRİYİ GETİRİYORLAR VE MİLLET DİYOR. ÇOK ENTERESAN ÇÜNKÜ YAZAR BUNU BİR ROMAN OLARAK BİLİYORSUN Kİ KALEME ALDI VE BU BİR TİYATROYA ÇEVRİLDİ ARDINDAN BUNU YAKALADI BİRİ...
FUAT KEYMAN: BİZİM EĞİTİM SİSTEMİMİZDE REŞAT NURİ MODERNLİĞİN İÇ ELEŞTRİSİ OLARAK OKUTULMAZ.
İLBER ORTAYLI: BİZ ŞEY DİYE OKURUZ.ÇALIKUŞU DİYE OKURUZ. ÇALIKUŞU’NUN DA AŞKIDIR MÜHİM OLAN FERİDE’NİN. HALBUKİ ONUN ARKASINDA DA BÜTÜN O DEĞİŞEN ANADOLU SİZİN DEDİĞİNİZ PROBLEMLERLE O DEĞİŞEN TOPLUM BİR KERE MUALLİME GİRMİŞ YANİ ORTAYA ZABİTLERLE MUALLİMELER TAŞRADA.BÖYLE İKİ UNSUR VAR MODERN BİR ORDU. O MODERN ORDUNUN ORDAN ORAYA GEZİNEN FERTLERİ VAR.
FUAT KEYMAN: BELKİ O REŞAT NURİ’Yİ GÖTÜREMEDİĞİMİZ İÇİN BUGÜN AKP OLAYINDA BİR MODERNLİK VE ÇARPITIKLIĞI AYNI ANDA TARTIŞIYORUZ.
İLBER ORTAYLI: AYNI ANDA TARTIŞIYORUZ. GENE BAZI ŞEYLERE BU TRAJİK ÇÖZÜLMEZLİĞE EĞİLEMİYORUZ.
FUAT KEYMAN: HALBUKİ İLK BAŞTAKİ YANİ ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE BU İÇSEL ELEŞTRİYİ CİDDİYE ALSAYDIK . YANİ REŞAT NURİ’YE ÇALIKUŞU’NU AŞK OLARAK .....
İLBER ORTAYLI: BAKMAYI BİLSEYDİK...
FUAT KEYMAN: YAPRAK DÖKÜMÜ’NÜ DE İÇSEL ELEŞTRİ OLARAK GÖRSEYDİK O ZAMAN BELKİ DE BU PROGRAMIN BAŞINDA SÖYLEDİĞİMİZ O SÖZLEŞME VAATLERİ...
İLBER ORTAYLI: BELKİ DE BUNU NİYE ALMADIK, BELKİ DE BU DEĞİŞİMİ BU BÜYÜK DEĞİŞİMİ ISTIRAPLI YAŞAMADIK.ÇOK ÖNEMLİ BİRŞEY YANİ...
FUAT KEYMAN: LONDRA BİLE ÇOK IZDIRAPLI YAŞIYOR.
İLBER ORTAYLI: İNGİLTERE ÇOK IZDIRAPLI YAŞIYOR BELKİ FRANSA’DA O KADAR DEĞİL ALMANYA’DA O KADAR DA DEĞİL.BEN GENÇKEN ÇOK YAŞLI AVUSTURYALI SOSYALİSTLERLE KONUŞURDUM.BİRİNCİ CİHAN HARBİNDE KALMA. BENİM YAŞIM MÜSAİT BUNA. BÜTÜN SÖYLEDİĞİ ONLARIN MESELA DİYOR Kİ BAK DİYOR BEN SOSYALİST PARTİLİYİM.BU REFAH O KADAR BÜYÜK MÜ HALA ÇİÇEK SATIYORUM DEDİ KADIN.YANİ MAAŞIM YETMİYOR ÇİÇEK SATIYORUM DEDİ.BU HEP BÖYLEYDi DEDİ. MONARŞİDE ALMANYA BİZİM ÇOK ÖNÜMÜZDEYDİ DEDİ VE ALMAN KOLEGLER BİZİ ANLAMAZDI İŞÇİ ENTERNASYONELİ OLMAZ DEDİ.O ADAM BİZİ ANLAMIYORDU DİYOR. HAKİKATEN RAKAMLARA BAKIYORSUN MESELA RUSYA BAŞKA BİRŞEY RUSYA’DA İŞÇİLER FABRİKANIN İÇİNDE YAŞIYORDU MEKAN YOKTU, BUGÜN ÇİN’DE OLDUĞU GİBİ.AVUSTURYA’DA MESELA BİR ODAYA 2.28 KİŞİ DÜŞÜYORDU.AYNI MİKTAR ALMANYA’DA 1.3, İNGİLTERE’DE DAHA İYİLEŞMİŞ, FRANSA DAHA FARKLI.VE BU İNSANLAR BİRARADA GELEMEZLER YAPAMAZLAR YANİ BU ÇOK...
FUAT KEYMAN: HEM BİR MİLLİYETÇİLİĞİ VAR.
İLBER ORTAYLI: HEM DE EVET YANİ AYNI ŞARTLARDA YAŞAMAYAN İNSANLAR AYNI SINIFIN ÜYELERİ ZOR OLURLAR.OBJEKTİF ŞARTLARA GÖRE EVET. YANİ BİZATİ VE ŞEY OLARAK İÇİNDEN VE KENDİ HİSSİ MODERNDEN FARKLIDIR.
FUAT KEYMAN: MODERNLEŞME DEDİĞİMİZ BİR REJİM BİR YAŞAM TARZI OLUYOR.BU ÇOK GELENEKTEN ÇOK İYİ BİRŞEY DEĞİL.FARKLI BİRŞEY, KENDİ IZDIRAPLARI VAR KENDİ DEĞİŞİMİ VAR.
İLBER ORTAYLI: YAŞAM BİÇİMİ FARKEDİYOR.MESELA DİKKAT EDİN UFAK ŞEYLERE BİLE BAKMAMIZ LAZIM.İNGİLTERE’DE PUB KÜLTÜRÜ, FRANSA’DA BISTRO KÜLTÜRÜ VAR.BU ALMANYA’DA VARDIR AMA DAHA ŞEYDİR YANİ BİRAHANE KÜLTÜRÜ, BİR GRUPLAR OLUŞUR.DAHA İYİ YER İÇERLER ESKİ PROLETER KÜLTÜRÜNÜ SÖYLÜYORUM AKŞAMLARINI.ŞARKTA BÖYLE BİRŞEY PEK OLMAZ YANİ İŞTE EV VARDIR. NEDEN? İNSANLAR YALNIZ YAŞIYOR , KÜÇÜCÜK BİR ODAYI İKİ KİŞİ PAYLAŞIYOR GECE VE GÜNDÜZ VARDİYASINDA ÇALIŞAN AYNI YATAK ORDA EVİNE GİTMEZ. İNSAN İŞİNDEN SONRA NEREYE GİDER PUB’A GİDER, BİRAHANEYE GİDER, BISTRO’YA GİDER ORADA GÜNÜN GEÇİRİR GECESİNİ VE BÜTÜN KÜLTÜR ORDA GELİŞİR.
FUAT KEYMAN:ZATEN KAMUSAL ALAN DEDİĞİMİZ...
İLBER ORTAYLI: BİR MÜDDET SONRA GREV FALAN OLURSA BISTRO’YU KULLANIYOR MERKEZ DİYE. DEMEK Kİ HİÇBİRŞEY TAM BİR AYIKLANMA, TAM BİR DEĞİŞME İÇERMİYOR DAİMA TORTULAR VAR. TORTU VE O TORTULARLA YENİ BİR BİÇİMLENME SÖZ KONUSU.HAYAT HEP BÖYLE AKIP GİDİYOR AMA GERÇEK ŞU Kİ BİZ YAŞAMALIYIZ.YAŞAMIMIZI SÜRÜDÜRMEK ZORUNDAYIZ.BÜTÜN TARTIŞMALARIMIZ BÜTÜN KURUMLAŞMALARIMIZ BUNUN ETRAFINDA DÖNÜP GİDİYOR.